M Harfi ile başlayan terimler

Güneşin batışından kızıllığın kaybolmasına kadar kılınan akşam namazı; 3 rekattır.

Hint alt kıtasının Müslüman imparatorluğu (1526-1857); Tac Mahal başta olmak üzere sanatı ve mimarisiyle ünlüdür.

Hadis ıstılahları ilmi: rivayetlerin tasnif edildiği, derecelendirildiği ve sıhhatinin belirlendiği kurallar ve tanımlar bütünü.

Ramazan gibi İslami ay aylarının başlangıcını belirlemek için yeni hilali gözleme uygulaması; çağdaş tartışmaların tekrarlanan bir konusu.

Peygamber Îsâ'nın (İsa) annesi; Kuran'da adı geçen tek kadın ve adına bir sûre verilen kişi. Saflığın, iffetin ve imanın bir örneği.

Hz. Peygamber (s.a.v.) tarafından ümmetinin helal-haram konusunda en bilgilisi olarak övülen genç sahabe. Yemen'e İslam'ı öğretmek için gönderildi.

Allah'ın son Peygamberi ve Resulü, âlemlere rahmet olarak gönderildi. Kuran'ı aldı, İslam'ı tesis etti; peygamberlerin sonuncusudur — ondan sonra peygamber gelmez.

Lüksü İslam için terk eden Mekkeli genç bir asil. İslam'ın ilk elçisi, Medine halkına öğretmek için gönderildi; Uhud'da sancağı taşırken şehit oldu.

Musa, beş büyük peygamberden biri ve "Kelîmullah" (Allah ile konuşan). Firavun'a karşı çıktı, İsrailoğullarını Mısır'dan çıkardı ve Tevrat'ı aldı.

Medine'deki "İki Kıbleli Mescid"; namaz esnasında kıblenin Kudüs'ten Kâbe'ye çevrilmesi emrinin geldiği ve cemaatin yön değiştirdiği yer.

İspanya'daki Kurtuba Ulu Camii; kemer ormanıyla ünlü, Endülüs'ün simgesi. Sonradan katedrale çevrilmiştir.

İlâhî muhabbet — kalbin Allah'a sevgiyle bağlanması; sûfîlerce manevî yolun hem sebebi hem meyvesi sayılır.

Çıkış yeri — her Arap harfinin sesinin çıktığı ağız veya boğazdaki kesin nokta. Mahreçlere hâkimiyet tecvidin temelidir.

Kişinin evlenmesi ebediyen yasak olan yakın akrabası (örn. ebeveyn, kardeş, çocuk, dede-nine). Bir kadına yolculukta mahremi eşlik edebilir.

Manevî bir "makam" — sabır, şükür veya tevekkül gibi, çaba ve riyâzetle ulaşılan, Allah'a yakınlıkta kalıcı bir derece.

Kâbe yakınındaki "İbrahim makamı" — Hz. İbrahim'in ayak izini taşıyan taş; hacılar tavaftan sonra ardında iki rekât namaz kılar.

İslam hukukunun yüksek gayeleri ilmi — din, can, akıl, nesil ve malın korunması — hükümleri insanın yararına yönlendirmekte kullanılır.

Bir râvînin adı veya metnin bir kısmı gibi bir unsurun, hata ya da kasıtla değiştirildiği/yer değiştirdiği "maklûb" hadis.

Senedi bir tâbiîde duran rivayet — Peygamber'in değil, sahabeden sonra gelen birinin söz veya fiili.

İmam Mâlik b. Enes'in öğretilerine dayanan bir Sünnî fıkıh ekolü. Medine ehlinin amelini hukuk kaynağı olarak kullanmasıyla ayırt edilir.

Mülkün Sahibi — egemenliği dilediğine veren mutlak sahip. Âl-i İmrân 3:26'da geçer: 'Ey mülkün sahibi Allah'ım! Mülkü dilediğine verirsin.'

Mantık ilmi — geçerli akıl yürütmenin kuralları; kelâm ve fıkıh için bir araç olarak İslami ilimlere alınmıştır.

Allah'ı tanımanın deneyimsel bilgisi — sırf zihnî öğrenmenin ötesinde, manevî tahakkukla ulaşılan doğrudan, içsel mârifet.

"Mâşâallah" (Allah'ın dilediği olur) demek; takdiri ifade eder ve her hayrın Allah'tan geldiğini kabul eder; nazardan korunmak için de söylenir.

Ebû Mansûr el-Mâtürîdî tarafından kurulan büyük bir Sünnî kelâm ekolü; özellikle Hanefî mezhebiyle ilişkilidir ve imanda akla belirli bir rol verir.

Uzatma — tilavette belirli sesli harflerin sesini belirli bir sayıda hareke kadar uzatmak; elif, vav ve ye harfleriyle yönetilen temel tecvid kuralı.

Hicret'ten sonra (Medine'de) inen ayet veya sureler; genellikle teşri, toplumsal düzen, cihad ve Müslüman toplumun inşasını ele alır.

İslam'ın ikinci kutsal şehri; Peygamber'in hicret ettiği ve ilk Müslüman toplumu kurduğu yer. Mescidi ve kabri buradadır.

İslami bir okul veya dinî ilim mektebi; tarihen ilimlerin merkezi olmuş, bugün ilkokuldan yüksek enstitülere kadar uzanır.

Peygamber'in ﷺ ehl-i beytinden, zaman sonunda zuhur edip yeryüzünü adâletle dolduracağı haber verilen hidayet önderi. Sünnî ve Şiî anlayışları farklıdır.

Zorunlu gelin hediyesi — damadın geline, evlilik üzerine sadece ona ait olmak üzere verdiği mal veya para. Nikâh akdinin bir rüknüdür.

İslam'ın en kutsal şehri; Hz. Muhammed'in doğum yeri ve Kâbe'nin bulunduğu, yıllık hac ibadetinin yapıldığı şehir.

Hicret'ten önce (Mekke'de) inen ayet veya sureler; genellikle iman, tevhid, ahiret ve geçmiş ümmetlerin kıssalarına odaklanır.

Hoş görülmeyen ama kesinlikle yasak olmayan. Kaçınmak sevap, yapmak ceza gerektirmez; helal ile haram arasındadır.

Melekler — nurdan yaratılmış, Allah'a asla isyan etmeyen varlıklar; onlara iman imanın ikinci şartıdır. Amelleri kaydeder, vahyi iletirler.

Mısır merkezli, asker kökenli yöneticilerin sultanlığı (1250-1517); Ayn Câlût Savaşı'nda Moğol ilerleyişini durdurmuş ve kutsal şehirleri korumuştur.

Senedi muttasıl olsun olmasın, doğrudan Peygamber'e nispet edilen rivayet — onun sözü, fiili veya takriri.

Helalliği belirsiz, şüpheli veya tartışmalı gıda; Peygamber, dini ve şerefi korumak için şüpheli şeylerden kaçınmayı öğütlemiştir.

Müslümanların ibadet yeri; sözlük anlamı "secde edilen yer". Hz. Peygamber (s.a.v.) mescitlerin Allah'ın en sevdiği yerler olduğunu bildirmiştir.

Kudüs'teki "en uzak mescid" Mescid-i Aksâ; İslam'ın üçüncü kutsal mekânı, Peygamber'in İsrâ yolculuğunun varış yeri ve ilk kıble.

Mekke'de Kâbe'yi çevreleyen Mescid-i Harâm — İslam'ın en kutsal mekânı ve tüm Müslümanların yöneldiği kıble.

Medine'deki Mescid-i Nebevî; bizzat Hz. Muhammed tarafından inşa edilmiş ve onun kabrini barındıran, İslam'ın ikinci kutsal mekânı.

Bir hadisin asıl metni veya içeriği — Peygamber'in sözleri — senedinden (râvî zinciri) ayrı olarak.

Senedi bir sahabîde duran rivayet — Peygamber'in değil, sahabînin kendi söz veya fiilini aktarır.

Şair Mevlânâ Celâleddîn Rûmî'den (ö. 1273) ilham alan tarîkat; Konya dervişlerinin yaptığı dönen "Semâ" töreniyle ünlüdür.

Hz. Muhammed'in doğum gününün Rebîülevvel'de anılması; birçok bölgede geniş çapta kutlanır, ancak hükmü âlimler arasında tartışmalıdır.

Peygamber'e yalan yere nispet edilen uydurma rivayet. En kötü kategoridir ve uydurma olduğunu açıklamak dışında nakledilmesi caiz değildir.

Kumar veya şans oyunları; servetin, başkasının kaybı pahasına salt şansla kazanılması. İslam'da haramdır ve İslami finanstan dışlanır.

Leş — usulüne uygun İslami kesim yapılmadan ölen hayvan; yenmesi haramdır; balık ve çekirge gibi sınırlı istisnalar dışında.

Bir İslam fıkıh ekolü — önde gelen bir âlim tarafından geliştirilmiş sistematik hukukî görüşler bütünü. Dört büyük Sünni mezhep: Hanefi, Maliki, Şafii, Hanbeli.

Camide kıble yönünü gösteren yarım daire şeklindeki niş; imam namazda burada veya önünde durur.

Hacca veya umreye gidenin ihrama girdiği, mekânsal (mîkât-ı mekânî) ve zamansal (mîkât-ı zamânî) belirlenmiş sınırlar.

Mekke yakınında bir vadi; hacılar hac sırasında burada kalır, şeytan taşlama (cemerât) yapar ve kurban keser. "Çadır kenti" buradadır.

Camide imamın Cuma ve bayram hutbelerini okuduğu yüksek kürsü; genellikle mihrabın sağındadır. Peygamberimizin Medine'deki ilk minberi üç basamaklıydı.

İslam miras hukuku — terekenin vârisler arasında dağıtılan kesin, ilâhî olarak belirlenmiş payları. "Ferâiz" denir, Kuran'dan çıkarılan ayrıntılı bir ilimdir.

Mizan (terazi) — Kıyamet Günü amellerin tartılacağı terazi; iyilikleri kötülüklerinden ağır gelen kurtuluşa erer.

Aklı ve irade hürriyetini öne çıkaran, Kuran'ın yaratılmış olduğunu savunan erken rasyonalist kelâm ekolü. Büyük ölçüde tarihîdir; kelâmî tartışmaları şekillendirdi.

Senedin başından bir veya birkaç râvînin atıldığı 'muallak' (asılı) hadis. Buhârî bâb başlıklarında muallak isnad kullanmıştır; sıhhati râvîye göre değişir.

Kuran'ın son iki suresi (Felak ve Nâs); kötülük, zarar, haset ve vesveseden korunmak için okunur.

Ne sevap ne günah olan, nötr veya serbest bırakılmış fiil. Çoğu günlük eylem (yemek, uyumak, yürümek) varsayılan olarak mubahtır.

Bağımsız akıl yürütme (ictihad) yoluyla doğrudan ana kaynaklardan hüküm çıkarmaya ehil olan fakih.

Bir tarafın sermaye, diğerinin emek ve uzmanlık koyduğu ortaklık; kâr anlaşılan oranda paylaşılır, zarar sermayedara aittir.

Aslında bulunmayan sözlerin — çoğu kez bir râvînin açıklamasının — metne karıştırıldığı "müdrec" hadis.

Camide ezan ve ikamet okuyan görevli. İlk müezzin Hz. Bilâl-i Habeşî'dir. İslam geleneğinde onurlu bir vazife sayılır ve özel bir tecvidle icra edilir.

Sorulara karşılık resmî hukukî görüşler (fetvalar) veren, mezhebinin ilkelerini yeni meselelere uygulayan ehliyetli âlim.

Hadis ilminde uzmanlaşmış; senetlere, metinlere, râvîlere ve hadis ilimlerine vâkıf olan âlim.

İslami yılın ilk ayı ve dört haram aydan biri; içinde, özellikle Aşure günü oruç tutmak çokça tavsiye edilir.

Muhkem ve müteşâbih ayetler — muhkem ayetlerin kesin, açık anlamı vardır; müteşâbih ayetlerin tam manası ise Allah'a aittir. Müminler her ikisini de kabul eder.

Taklid yapan kişi — hükümleri bağımsız çıkarmak yerine bir müctehidin veya mezhebin hükümlerine uyan kimse.

Kuran'ın 67. sûresi (30 ayet); Tebâreke diye de anılır. Allah'ın hükümranlığı üzerine Mekkî bir sûre; hadise göre okuyana şefaat eder ve onu korur.

Allah'a fısıltıyla yapılan içten münâcât — sevgi, ihtiyaç ve özlemi dile getiren, çoğunlukla gece yapılan samimi özel söyleşi.

Senedinin bir yerinde (sahabe tabakası dışında) bir râvîsi düşmüş "kopuk" hadis; bu durum onu zayıf kılar.

"Münker" hadis; zayıf bir râvînin, daha güvenilir râvîlere muhalif şekilde naklettiği rivayet. Reddedilen rivayetler sınıfındandır.

Satıcının alış maliyetini açıklayıp üzerine anlaşılan bir kâr payı eklediği maliyet-artı satış. İslami bankalarca faizsiz alım finansmanında yaygın kullanılır.

Murâkabe — Allah'ın insanı her an gözettiği bilincine sürekli içsel dikkat; bu, huzur ve nefis murakabesine götürür.

Tasavvuf yolunda eğitilmek üzere bir mürşide bağlanan derviş adayı. Mürşit-mürid ilişkisi sûfî terbiyenin özüdür; irade, sabır ve teslimiyet gerektirir.

Bir tâbiînin, araya sahabîyi koymadan doğrudan Peygamber'den naklettiği hadis. Bu boşluk genelde rivayeti zayıflatır.

Tasavvuf yolunda müridleri eğiten manevî rehber veya usta; kendisi de kesintisiz bir silsile ile icazet almıştır.

Namaza tahsis edilen yer — özellikle Peygamber ﷺ'in sünnetine uyarak Bayram namazının ve Yağmur duası namazının kılındığı, yerleşim dışındaki açık alan. Aynı zamanda namaz kılınan herhangi bir zemin veya seccadeye de denir.

Tüm ortakların sermaye koyduğu, kâr ve zararın paylar oranında bölüşüldüğü ortak girişim ortaklığı.

Kuran'ın iki kapak arasında yazılı, fiziksel derlemesi. Standart Mushaf, ümmeti tek metin üzerinde birleştirmek için Halife Osman döneminde derlendi.

Senedi kesintisiz şekilde Peygamber'e ulaşan hadis; ayrıca Müsned-i Ahmed gibi sahabeye göre tertip edilmiş hadis külliyatlarının adı.

Tavsiye edilen amel (Mendûb veya Sünnet de denir). Yapmak sevap kazandırır, terk etmek günah değildir; teşvik edilir ama zorunlu değildir.

Her tabakada, yalan üzerine birleşmeleri imkânsız sayıda râvî tarafından nakledilen ve kesin bilgi ifade eden rivayet.

Arafat ile Mina arasındaki açık alan; hacılar Arafat'tan sonra burada geceler, namazları cemeder ve taşlama için çakıl toplar.

Gün boyu korunma, şükür ve manevî güçlenme için her sabah ve akşam okunan peygamber zikirleri.

Tevazu ölçütlerini karşılayan şık giyim sunan, birçok Müslüman ve gayrimüslim tüketicinin benimsediği küresel bir moda akımı.

Medine'nin kuzeyinde bir dağ; Uhud Savaşı'nın (625) yapıldığı yer. Peygamber, "Uhud bizi seven, bizim de sevdiğimiz bir dağdır" demiştir.