Fıkıh

Faiz — borç verme veya belirli malların değişiminde haksız her türlü artış. İslam'da kesinlikle haramdır ve büyük günahların en ağırlarından sayılır.

İslam'da kesinlikle yasak olan. Yapmak günah ve cezayı gerektirir; kaçınmak sevaptır. Örnekler: sarhoş edici maddeler, domuz, hırsızlık ve faiz.

İslam'da mübah ve meşru olan — Kuran ve Sünnet'in izin verdiği fiiller, gıdalar ve muameleler. Çoğu şey için varsayılan hükümdür.

İslami nikâh akdi — bir erkek ile kadın arasında, icap-kabul, şahitler, mehir ve gelinin rızasını gerektiren kutsal bir sözleşme.

Koca tarafından başlatılan boşanma — nikâhın sona ermesi. Mübah olmakla birlikte Allah'a en sevimsiz helal fiil olarak tarif edilir. Bir sure adını taşır.

Zorunlu yıllık sadaka — İslam'ın üçüncü şartı. Birikmiş malın belirli bir oranı (genellikle %2,5) sekiz sınıf hak sahibine verilir.

Ehil bir âlimin (müftü) bir soruya cevaben verdiği resmi hukukî görüş. İslami hükmü açıklar ama mahkeme kararı gibi bağlayıcı değildir.

İcmâ — belirli bir dönemin müctehid âlimlerinin bir dini hüküm üzerinde ittifakı. Kuran ve Sünnet'ten sonra İslam hukukunun üçüncü kaynağı.

İçtihad — ehil bir âlimin (müctehid), aslî metinlerde açıkça ele alınmayan meselelerde hüküm çıkarmak için gösterdiği gayretli çaba.

Bir kadının boşanma veya kocasının ölümünden sonra, hamilelik olmadığını teyit etmek ve barışmaya imkân tanımak için yeniden evlenmeden önce beklediği süre.

Kıyas — Kuran veya Sünnet'teki bilinen bir hükmü, aynı illeti paylaşan yeni bir meseleye uygulamak. İslam hukukunun dördüncü kaynağı.

Kurban Bayramı'nda kesilen, Hz. İbrahim'in oğlunu kurban etme isteğini anan ritüel hayvan kurbanı. Eti aile, dost ve yoksullarla paylaşılır.

Kişinin evlenmesi ebediyen yasak olan yakın akrabası (örn. ebeveyn, kardeş, çocuk, dede-nine). Bir kadına yolculukta mahremi eşlik edebilir.

Zorunlu gelin hediyesi — damadın geline, evlilik üzerine sadece ona ait olmak üzere verdiği mal veya para. Nikâh akdinin bir rüknüdür.

Hoş görülmeyen ama kesinlikle yasak olmayan. Kaçınmak sevap, yapmak ceza gerektirmez; helal ile haram arasındadır.

Bir İslam fıkıh ekolü — önde gelen bir âlim tarafından geliştirilmiş sistematik hukukî görüşler bütünü. Dört büyük Sünni mezhep: Hanefi, Maliki, Şafii, Hanbeli.

İslam miras hukuku — terekenin vârisler arasında dağıtılan kesin, ilâhî olarak belirlenmiş payları. "Ferâiz" denir, Kuran'dan çıkarılan ayrıntılı bir ilimdir.

Tavsiye edilen amel (Mendûb veya Sünnet de denir). Yapmak sevap kazandırır, terk etmek günah değildir; teşvik edilir ama zorunlu değildir.

Gönüllü hayır — zorunlu zekatın ötesinde Allah için yapılan her türlü verme. Para, iyilik ve hatta bir gülümsemeyi içerir; malı ve nefsi arındırır.

Yapılması zorunlu amel. Hanefi mezhebinde Farz'ın hemen altında bir kategoridir (zannî delile dayanır); diğer mezheplerde Farz ile eş anlamlıdır.

Adak — bir dilek gerçekleşirse belirli bir ibadeti (oruç veya sadaka gibi) yapmaya dair Allah'a verilen bağlayıcı söz. Yapıldığında yerine getirmek zorunlu olur.

Bir çocuğun doğumu üzerine şükür olarak yapılan tavsiye edilen kurban — genellikle yedinci günde, bebeğe isim verilip saçı tıraş edildiğinde.

Cinsel ilişki veya ihtilamdan kaynaklanan büyük hadeshali. Namaz, Kuran okuma veya camiye girmeden önce gusülle (boy abdesti) giderilmelidir.

Bir akitteki aşırı belirsizlik veya muğlaklık — örneğin henüz sahip olunmayan veya nitelikleri bilinmeyen malı satmak. İhtilafa ve haksızlığa yol açtığı için haramdır.

Hayız (âdet) — bu süreçte kadın namaz ve oruçtan muaftır (kaçan oruçları sonra kaza eder) ve gusülle temizlik sağlanana kadar belirli fiillerden kaçınır.

Kadın tarafından başlatılan boşanma — kocanın onu nikâhtan serbest bırakması karşılığında mehri iade eder veya bir bedel üzerinde anlaşır.

Kefaret — bir yemini bozmak, kasten orucu bozmak veya belirli başka ihlaller için kefaret olan emredilmiş bir amel (fakir doyurma, köle azat etme veya oruç gibi).

Ne sevap ne günah olan, nötr veya serbest bırakılmış fiil. Çoğu günlük eylem (yemek, uyumak, yürümek) varsayılan olarak mubahtır.

İslam hukukunun usulü — hükümlerin Kuran, Sünnet, icma ve kıyastan nasıl çıkarıldığının ilmi. Fıkhın arkasındaki metodoloji.

İslami vakıf — bir malın mülkiyetini "habsederek" kalıcı olarak hayır amaçlarına adamak; gelirleri muhtaçlara veya topluma akarken mülk dondurulur.