Farz

Farz nedir?

Farz (Arapça فرض, çoğulu ferâiz), İslâm hukukunda kesin yükümlülüktür — Allah'ın kat'î delillerle (Kuran veya mütevâtir sünnet) sabit emri. Yerine getirmek sevap kazandırır; mazeretsiz terki büyük günahtır. Hanefî mezhebinde Farz (kat'î delille sabit) ile Vâcib (zannî delille sabit) arasında incelikli bir fark vardır; diğer üç Sünnî mezhep ikisini eş anlamlı kabul eder.

Farz Türleri

Farz, kimin yapmakla yükümlü olduğuna göre ayrılır:

• Farz-ı Ayn (bireysel farz) — her mükellef Müslümandan bizzat istenir. Örnekler: Beş vakit namaz, Ramazan orucu, zekât, gücü yeten için ömürde bir kez hac.
• Farz-ı Kifâye (toplumsal farz) — toplumdan bir kısmının yerine getirmesiyle diğerlerinden düşer. Örnekler: Cenaze namazı, Kuran'ı hıfz etmek, İslâmî bilgiyi öğretmek, ihtisas gerektiren dinî ilimleri tahsil.

Beş Şart — Temel Farzlar

1. Kelime-i Şehâdet — imanın ilân edilmesi (bir kez farz, sonra iç dünyada devamlı).
2. Namaz — beş vakit farz namaz.
3. Zekât — nisap üzeri mal üzerine.
4. Oruç — Ramazan orucu.
5. Hac — gücü yeten için ömürde bir defa Mekke ziyareti.

Terkinin Sonuçları

Farz-ı ayn'ı kasıtlı terk — örneğin mazeretsiz namazı bırakmak — büyük günahtır (kebâir). Bir şeyin farz olduğunu, kesin delille sabitken, inkâr etmek çoğunluğa göre küfür sayılır. Tevbe ve kaçırılan farzın kazâsı gerekir.

Farz, Vâcib ve Sünnet Ayırımı

• Farz — en üst yükümlülük; inkârı imana zarar verir.
• Vâcib — Hanefî'de farzın bir alt derecesi (zannî delille); diğer mezheplerde farzla eş anlamlı.
• Sünnet — Peygamber ﷺ'in örnek gösterdiği tavsiye edilen ameller; terki günah değildir ama büyük sevaptan mahrum kalınır.

Sık Sorulan Sorular

Bir farz namazı kılmayan kâfir olur mu?

Sünnî mezhepler farklı görüşteler. Hanbelî mezhebi tarihî olarak, kasıtlı ve sürekli namaz terkinin kişiyi dinden çıkardığını söylemiştir. Diğer üç mezhep bunu büyük günah sayar ama — farz olduğunu inkâr etmedikçe — küfür saymaz. Tüm mezhepler acil tevbe ve kazâ gerektiğinde ittifak eder.

Farz-ı Kifâye, Farz-ı Ayn'a döner mi?

Evet — toplumda bu vazifeyi yapan başka kimse yoksa ve sadece ben yapabilirsem, benim üzerime farz-ı ayn olur. Örneğin bir Müslüman vefat etmiş ve cenaze namazını kılacak kimse yoksa, orada bulunanların üzerine farz-ı ayn olur.